ABD’de Yapay Zeka Reçete Yazabilecek

ABD’de yapay zekânın sağlık sektöründeki rolünü genişletecek önemli bir adım atıldı. Utah eyaletinde başlatılan yeni pilot program kapsamında yapay zekâ, belirli şartlar altında hastaları değerlendirerek ilk kez reçete oluşturabilecek.

New York merkezli sağlık teknolojisi şirketi Nolla Health tarafından geliştirilen sistem, şimdilik yalnızca yetişkinlerde hafif ve orta dereceli akne tedavisine yönelik olarak kullanılacak. Program, yapay zekânın daha önce doktor tarafından yazılmış bir ilacın reçetesini yenilemesinden farklı olarak, yeni bir tedavi için ilk reçeteyi oluşturmasına izin vermesi nedeniyle dikkat çekiyor.

Yapay zekâ hastayı nasıl değerlendirecek?

Sistemi kullanmak isteyen Utah sakinlerinin öncelikle kimlik doğrulaması yapması, sağlık geçmişine ilişkin soruları yanıtlaması ve bilgilendirilmiş onam vermesi gerekiyor.

Ardından kullanıcıdan farklı açılardan yüz fotoğrafları alınacak. Yapay zekâ bu görüntüleri analiz ederek cilt durumunu değerlendirecek ve aknenin şiddetine ilişkin bir skor oluşturacak.

Sistem, hastanın sağlık bilgileriyle görüntü analizini bir araya getirerek önceden belirlenmiş tedavi seçeneklerinden uygun olanı seçebilecek. Uygun bulunması halinde reçete doğrudan eczaneye gönderilebilecek.

İlk aşamada süreç yaklaşık 10 ila 15 dakika içerisinde tamamlanabilecek.

Başlangıçta doktorlar reçeteleri kontrol edecek

Pilot program tamamen kontrolsüz bir yapay zekâ sistemi şeklinde başlamıyor.

İlk aşamada sisteme dahil olacak ilk 100 hastanın yapay zekâ tarafından oluşturulan reçeteleri, eczaneye gönderilmeden önce iki lisanslı doktor tarafından incelenecek ve onaylanacak.

İkinci aşamada ise yapay zekânın reçeteyi doğrudan göndermesine izin verilmesi planlanıyor. Doktorlar bu aşamada reçeteleri önceden onaylamak yerine sonradan inceleyecek ve en az haftalık olarak sistemi denetleyecek.

Üçüncü aşamada insan denetiminin daha da azaltılması hedefleniyor. Bu aşamada reçetelerin en az yüzde 10’unun aylık olarak doktorlar tarafından incelenmesi planlanıyor. Ancak yan etki, komplikasyon veya doktor müdahalesi gerektiren durumlarda insan uzmanların devreye girmesi zorunlu olacak.

Pilot programın bir sonraki aşamaya geçebilmesi için güvenlik kriterlerinin karşılanması gerekiyor. Bunlar arasında doktorlarla yüksek oranda uyum sağlanması ve ciddi yan etkilerin görülmemesi gibi şartlar bulunuyor.

Hangi ilaçlar yazılabilecek?

Yapay zekânın reçete yetkisi oldukça sınırlı tutuluyor.

Sistem yalnızca hafif ve orta dereceli akne tedavisinde kullanılabilecek, önceden belirlenmiş topikal ilaçlar arasından seçim yapabilecek.

Ağızdan alınan ilaçlar, isotretinoin gibi daha yüksek risk taşıyan tedaviler ve ciddi akne vakaları sistemin kapsamı dışında bırakılıyor.

Hamilelik gibi özel durumlar veya yapay zekânın değerlendirme sınırlarını aşan vakalar ise lisanslı sağlık profesyonellerine yönlendirilecek.

Neden Utah?

Bu gelişmenin arkasında Utah’ın yapay zekâ şirketlerini belirli alanlarda mevcut düzenlemelerden muaf tutarak kontrollü şekilde test etmesine olanak sağlayan özel bir düzenleyici yapı bulunuyor.

Utah, sağlık alanında yapay zekânın daha geniş şekilde kullanılmasını test eden ABD’deki en önemli merkezlerden biri haline geldi.

Eyalet daha önce de Doctronic isimli bir şirketin yapay zekâ sistemini kullanarak daha önce doktor tarafından yazılmış ilaçların reçete yenileme işlemlerini gerçekleştirmesine izin vermişti.

Ancak yeni Nolla Health programı bundan daha ileri bir noktaya geçiyor. Çünkü sistem yalnızca mevcut bir reçeteyi yenilemiyor; hastanın durumunu değerlendirerek yeni bir tedavi seçebiliyor ve ilk reçeteyi oluşturabiliyor.

Yapay zekâ artık doktorların yerini mi alacak?

Şimdilik hayır.

Bu uygulama ABD genelinde yapay zekânın doktorların yerini aldığı anlamına gelmiyor. Program yalnızca Utah’ta, belirli bir şirket için, belirli bir hastalık ve sınırlı sayıdaki ilaç kapsamında yürütülen bir pilot çalışma.

Üstelik sistemin arkasında hâlâ lisanslı doktorlar bulunuyor. Hastalar gerektiğinde uygulama üzerinden doktorlara ulaşabilecek ve yapay zekânın değerlendirme alanının dışında kalan vakalar insan uzmanlara aktarılacak.

Ancak gelişmenin önemi, yapay zekânın sağlık hizmetlerinde yalnızca doktora yardımcı olan bir araç olmaktan çıkıp belirli durumlarda doğrudan klinik karar verebilmesinin önünün açılması.

Sağlık sektöründe yeni bir dönemin başlangıcı olabilir

Yapay zekânın tıbbi görüntüleri analiz etmesi, hastalık risklerini değerlendirmesi ve doktorlara teşhis konusunda yardımcı olması artık yeni bir teknoloji değil.

Ancak reçete oluşturmak, doğrudan tedavi kararı anlamına geldiği için çok daha kritik bir aşama olarak değerlendiriliyor.

Nolla Health’in hedefi de yalnızca akne tedavisiyle sınırlı kalmak değil. Şirket, sistemin güvenli olduğu kanıtlandığı takdirde gelecekte farklı hastalıkların değerlendirilmesi ve tedavi süreçlerinde de kullanılmasını hedefliyor.

Bu nedenle Utah’taki pilot programın sonuçları yalnızca şirket açısından değil, ABD’de yapay zekâ ve sağlık hizmetlerinin geleceği açısından da yakından takip edilecek.

ABD’de yapay zekâ için sınırlar hâlâ devam ediyor

Önemli bir ayrıntı ise şu: ABD’de herhangi bir yapay zekâ sistemi istediği ilacı reçete edebilecek durumda değil.

Utah’taki uygulama özel bir pilot program ve yalnızca belirlenen şirket, ürün, hastalıklar ve ilaçlar için geçerli. Programın süresi de sınırlı.

Dolayısıyla “ABD’de yapay zekâ artık doktor olmadan reçete yazabiliyor” ifadesi genel anlamda doğru değil.

Daha doğru ifade ise şu:

ABD’nin Utah eyaletinde, devlet gözetimindeki özel bir pilot program kapsamında yapay zekânın belirli hastalar için ilk kez yeni reçete oluşturmasına izin verildi.

Bu uygulamanın başarılı olması halinde ise benzer modellerin başka eyaletlerde ve farklı sağlık alanlarında uygulanmasının önü açılabilir.

Yapay zekânın sağlık sektöründeki geleceği açısından asıl kritik soru artık “Yapay zekâ doktorlara yardımcı olabilir mi?” değil, “Yapay zekâ hangi koşullarda doktorun verdiği klinik kararın bir bölümünü kendi başına verebilir?” sorusu haline gelmiş durumda.